İnsan Hakları Evrensel Bildirisi (İngilizce adı ile : Universal Declaration of Human Rights ya da kısaca UDHR).
Her şeyden önce insan Hakları Günü her yıl 10 Aralık’ ta kutlanır.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu’nun Haziran 1948’de hazırladığı ve birkaç değişiklik yapıldıktan
sonra 10 Aralık 1948’de yayınlandı.
Ayrıca benzer konudaki Birleşmiş Milletler UNESCO ve Kayıtlı Kültürel Varlıklarımız ve Özgürlük Nedir? yazımızı okumanızı önermekteyiz.
Fakat Türkiye bakımından ise;
İnsan hakları evrensel bildirgesi, Bakanlar Kurulu kararıyla 27 Mayıs 1949 yılında Resmi Gazete’ de yayımlanmıştır.
Sonuç olarak BM Genel Kurulu’nun Paris’te yapılan 183. oturumunda kabul edilen 30 maddelik bir bildiridir.
Her şeyden önce insan Hakları Evrensel Bildirisi;
İlk grup haklar arasında, yaşama, özgürlük ve kişi güvenliği gibi haklarla birlikte, keyfi tutuklama, hapis ve
sürgünden korunma, bağımsız ve tarafsız mahkemelerde, adil ve kamuya açık olarak yargılanma hakkı ile
düşünce, vicdan, din, toplanma ve örgütlenme özgürlükleri bulunur.
Ama Sosyal güvenlik, çalışma, eğitim, toplumun kültürel yaşamına katılma haklarıyla bilimsel ilerlemenin
ürünlerinden yararlanma hakkı ise, bildiriyle getirilen yeniliklerdendir.
Ancak Hükümetler İnsan Hakları Evrensel Bildirisi belirtilen insan haklarının evrensel ve etkili bir şekilde
tanınmasını ve gözetilmesini güvence altına alan ilerici tedbirlere kendilerini ve insanlarını taahhüt ederler.
İnsan Hakları Evrensel Bildirisi Maddeleri
Sonuç olarak insan Hakları Evrensel Beyannamesi Maddeleri.ni okumak ve incelemek isterseniz
https://www.ihd.org.tr/insan-haklari-evrensel-beyannames/ web sitesinden ulaşabilirsiniz.
Her şeyden önce 1-18 maddeleri medeni hakları içerir
Madde 1
Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdanla donatılmışlardır, birbirlerine kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.
Madde 2
1. Herkes ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka türden kanaat, ulusal ya da toplumsal köken,
mülkiyet, doğuş veya başka türden statü gibi herhangi bir ayrım gözetilmeksizin, bu Bildirgede belirtilen
bütün hak ve özgürlüklere sahiptir.
2. Ayrıca, bağımsız, vesayet altında ya da kendi kendini yönetemeyen ya da egemenliği başka yollardan
sınırlanmış bir ülke olsun ya da olmasın, bir kişinin uyruğu olduğu ülke ya da memleketin siyasal, hukuksal
ya da uluslararası statüsüne dayanarak hiçbir ayrım yapılamaz.
Madde 3
Herkesin yaşama hakkı ile kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı vardır.
Madde 4
Hiç kimse, kölelik ya da kulluk altında tutulamaz; her türden kölelik ve köle ticareti yasaktır.
Madde 5
Hiç kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele ya da ceza uygulanamaz.
Madde 6
Herkesin, nerede olursa olsun, yasa önünde bir kişi olarak tanınma hakkı vardır.
Madde 7
Her şeyden önce herkes yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasa tarafından eşit korunmaya
hakkı vardır.
Herkes, bu Bildirgeye aykırı herhangi bir ayrımcılığa ve ayrımcı kışkırtmalara karşı eşit korunma hakkına sahiptir.
Madde 8
Herkesin anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını ihlal eden eylemlere karşı yetkili
ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yolundan yararlanma hakkı vardır.
Madde 9
Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10
Herkesin, hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesinde ve kendisine herhangi bir suç isnadında bağımsız ve
yansız bir mahkeme tarafından tam bir eşitlikle, hakça ve kamuya açık olarak yargılanmaya hakkı vardır.
Madde11
1. Kendisine cezai bir suç yüklenen herkesin, savunması için gerekli olan tüm güvencelerin tanındığı, kamuya
açık bir yargılanma sonucunda suçluluğu yasaya göre kanıtlanıncaya kadar suçsuz sayılma hakkı vardır.
2. Hiç kimse, işlendiği sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan herhangi bir fiil
yapmak ya da yapmamaktan dolayı suçlu sayılamaz.
Kimseye, suçun işlendiği sırada yasalarda öngörülen cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12
Hiç kimsenin özel yaşamına, ailesine, evine ya da yazışmasına keyfi olarak karışılamaz, onuruna ve adına saldırılamaz. Herkesin, bu gibi müdahale ya da saldırılara karşı yasa tarafından korunma hakkı vardır.
Madde 13
1. Herkesin, her Devletin sınırları içinde seyahat ve oturma özgürlüğüne hakkı vardır.
2. Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeden ayrılma ve o ülkeye dönme hakkına sahiptir.
Madde 14
1. Herkesin, sürekli baskı altında tutulduğunda, başka ülkelere sığınma ve kabul edilme hakkı vardır.
2. Gerçekten siyasal nitelik taşımayan suçlardan kaynaklanan ya da Birleşmiş Milletlerin amaç
ve ilkelerine aykırı fiillerden kaynaklanan kovuşturma durumunda, bu hak ileri sürülemez.
Madde 15
1. Herkesin bir ülkenin yurttaşı olmaya hakkı vardır.
2. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan yoksun bırakılamaz, kimsenin uyrukluğunu değiştirme hakkı yadsınamaz.
Madde 16
1. Yetişkin erkeklerle kadınların, ırk, uyrukluk ya da din bakımından herhangi bir sınırlama yapılmaksızın,
evlenmeye ve bir aile kurmaya hakkı vardır.
Ancak evlenmede, evlilikte ve evliliğin bozulmasında hakları eşittir.
2. Evlilik, ancak evlenmeye niyetlenen eşlerin özgür ve tam oluruyla yapılır.
3. Her şeyden önce aile, toplumun doğal ve temel birimidir.
Ama toplum ve Devlet tarafından korunur.
Madde 17
1. Herkesin, tek başına ya da başkalarıyla ortaklık içinde, mülkiyet hakkı vardır.
2. Fakat kimse mülkiyetinden keyfi olarak yoksun bırakılamaz.
Madde 18
Her şeyden önce herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır;
bu hak, din veya inancını değiştirme özgürlüğünü ve din veya inancını, tek başına veya topluca ve
kamuya açıkveya özel olarak öğretme, uygulama, ibadet ve uyma yoluyla açıklama serbestliğini de kapsar.
19-21 maddeleri siyasi hakları içerir.
Madde 19
Ayrıca herkesin kanaat ve ifade özgürlüğüne hakkı vardır;
Ama bu hak, müdahale olmaksızın kanaat taşıma ve herhangi bir yoldan ve ülke sınırlarını gözetmeksizin
bilgi vefikirlere ulaşmaya çalışma, onları edinme ve yayma serbestliğini de kapsar.
Madde 20
1. Her şeyden önce herkes, barış içinde toplanma ve örgütlenme hakkına sahiptir.
2. Ama hiç kimse, bir örgüte üye olmaya zorlanamaz.
Madde 21
1. Herkes, doğrudan ya da serbestçe seçilmiş temsilcileri aracılığıyla ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2. Ama herkesin, ülkesinde kamu hizmetlerinden eşit yararlanma hakkı vardır.
3. Fakat halk iradesi, hükümet otoritesinin temelini oluşturmalıdır; bu irade, genel ve eşit oy hakkı ile
gizli ve serbest oylama yoluyla, belirli aralıklarla yapılan dürüst seçimlerle belirtilir.
22-26 maddeleri ekonomik ve sosyal hakları içerir
Madde 22
Her şeyden önce herkesin, toplumun bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır; ulusal çabalarla,
uluslararası işbirliği yoluyla ve her Devletin örgütlenme ve kaynaklarına göre herkes insan onuru ve
kişiliğin özgür gelişmesi bakımından vazgeçilmez olan ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarının
gerçekleştirilmesi hakkına sahiptir.
Madde 23
1. Ayrıca herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2. Ama herkesin, herhangi bir ayrım gözetilmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.
3. Çalışan herkesin, kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır bir yaşam sağlayacak düzeyde, adil ve elverişli ücretlendirilmeye hakkı vardır;
Fakat bu, gerekirse, başka toplumsal korunma yollarıyla desteklenmelidir.
4. Herkesin, çıkarını korumak için sendika kurma ya da sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24
Herkesin, dinlenme ve boş zamana hakkı vardır; bu, iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ve belirli aralıklarla ücretli tatil yapma hakkını da kapsar.
Madde 25
1. Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlığı ve iyi yaşaması için yeterli yaşama standartlarına hakkı vardır;
bu hak, beslenme, giyim, konut, tıbbi bakım ile gerekli toplumsal hizmetleri ve işsizlik, hastalık, sakatlık,
dulluk, yaşlılık ya da kendi denetiminin dışındaki koşullardan kaynaklanan başka geçimini sağlayamama
durumlarında güvenlik hakkını da kapsar.
2. Anne ve çocukların özel bakım ve yardıma hakları vardır. Tüm çocuklar, evlilik içi ya da dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın, aynı toplumsal korumadan yararlanır.
Madde 26
1. Herkes, eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel öğrenim aşamalarında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleki eğitim herkese açıktır. Yüksek öğrenim, yeteneğe göre herkese eşit olarak sağlanır.
2. Eğitim, insan kişiliğinin tam geliştirilmesine, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır.
Eğitim, bütün uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu yerleştirmeli ve
Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki etkinliklerini güçlendirmelidir.
3. Ana-babalar, çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikli hak sahibidir.
27-28 maddeleri kültürel haklar içerir
Madde 27
1. Herkes, topluluğun kültürel yaşamına özgürce katılma, sanattan yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılarak onun yararlarını paylaşma hakkına sahiptir.
2. Herkesin kendi yaratısı olan bilim, yazın ve sanat ürünlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28
Herkesin bu Bildirgede ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşebileceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.
Madde 29
1. Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak sağlayan tek ortam olan topluluğuna karşı ödevleri vardır.
2. Herkes, hak ve özgürlüklerini kullanırken, ancak başkalarının hak ve özgürlüklerinin gereğince
tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ile demokratik bir toplumdaki ahlak, kamu düzeni
ve genel refahın adil gereklerinin karşılanması amacıyla, yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olabilir.
3. Bu hak ve özgürlükler, hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30
Bu Bildirgenin hiçbir hükmü, herhangi bir Devlet, grup ya da kişiye, burada belirtilen hak ve
özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi bir etkinlikte ve eylemde bulunma
hakkı verecek şekilde yorumlanamaz.
Yasal olarak bağlayıcı olmasa da; Bildiri,1948’den bu yana çoğu ulusal anayasada kabul edilmiştir ve etkilidir.
Bir anlaşma olmasa da; Bildirge, tüm üye devletleri bağlayan,
Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan ” Temel özgürlükler ” ve “insan hakları” kelimelerinin anlamını
tanımlamak amacıyla açıkça kabul edilmiştir.
Bu nedenle, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi;
Her şeyden önce Birleşmiş Milletler’ in temel kurucu bir belgesidir.
Ama bildirge hükümetler, akademisyenler, savunucular ve anayasa mahkemeleri ve tanınmış insan
haklarının korunmasına ilişkin ilkelerine itiraz eden kişiler tarafından geniş bir biçimde atıfta bulunulmaya
devam etmektedir.
Ayrıca bu bildirgede uluslararası hukukta ilk kez, bildirgenin önsözünde “hukukun üstünlüğü” terimi kullanılmıştır.
İnsan Hakları Bildirisi kabul edildikten sonra insan haklarını geliştirme, koruma ve uygulama konusunda
yeni anlaşmalar yapılmış ve bildiriler yayımlanmıştır.
Bunlardan belli başlı olanlar:
Birleşmiş Milletler, Kadınların siyasi haklarına ilişkin sözleşme 20 Aralık 1952
Birleşmiş Milletler Çocuk hakları bildirisi 20 Kasım 1959
Avrupa sosyal şartı 18 Ekim 1961
Afrika insan ve halklarının hakları şartı 26 Haziran 1981
Birleşmiş Milletler, Yargı bağımsızlığına dair temel prensip 29 Kasım 1985.
