Diploma Hayat Başarısı Getirmiyor

52

Diploma hayat başarısı getiriyor mu? sorusunu sorarak başlayalım.

İşlerin ve mesleklerin büyük dönüşüm gösterdiği ve giderek bu dönüşümün varacağı noktaların ön görülemez olduğu günümüzde,

geçen yüzyıla ait bilgileri veren üniversitelerin diploma gerekli olduğu anlayışı daha kuvvetle sorgulanmaktadır.

Diploma neden gereklidir
Diploma neden gereklidir

Dünya 15. yüzyıla kadar devam eden Homeros’un temsil ettiği sözlü kültür döneminden,

matbaanın icadının temsil ettiği Gutenberg’in kitap dönemine geçmiştir.

Ancak bugün Bill Gates’le temsil edilen dijital dönemde yaşıyoruz.

Böylece sözden yazıya ve kitaba, yazı ve kitaptan da yazılım ve ekran çağına geçmiş bulunuyoruz.1

Diploma ve Gelecek ön görüleri

Yirmi yıl sonra bugün var olan iş ve mesleklerin ne kadarının varlığını sürdüreceğini,

yeni mesleklerin ve iş alanlarının neler olacağını kimse bilmiyor.

Ancak herkes bütün iş ve mesleklerin dönüşüm geçireceğinde hemfikir.

Diploma ve iş başarısı
Diploma ve iş başarısı

Ama Harari’ ye göre dört temel yetkinliğe sahip olanlar bu dönüşüm sürecinde ayakta kalacaklar.

Bu yetkinlikler, ilişki yönetimi, iş birliği, eleştirel düşünce ve yaratıcılık. 

Üzerinde biraz düşünürsek bunlara öz yeterlilik (self- efficacy) ve yılmazlığı (resilience) da ekleyebiliriz.

Yılmazlık sorunla karşılaşan kişinin yeni bir yol izleyerek sorunu çözmek için girişimde bulunmasıdır.

Bu çözümlerin başarıya ulaşması kişiye öz yeterlilik kazandırır.

Hiç şüphesiz değişimin ivme kazanarak geliştiği bir çağda merak ve öğrenmeye açıklık da

büyük rol oynayacaktır.

Bu özelliklere mutlaka değişime uyum sağlamayı ve belirsiz ortamda akıl ve

ruh sağlığını korumayı da ekleyebiliriz.

NASA ve MARS Planı

NASA’nın 2037 için Mars’ta planladığı çalışmaları dramatize eden 2017 belgeselinde,

insan ilişkilerinden kaynaklanan bir sorunun bir füzenin patlaması kadar ağır sonuçları olacağı belirtilmektedir.

NASA ve Mars
NASA ve Mars

Bu nedenle uyum yeteneği yüksek ve uzun süreli yoksunluk koşullarına dayanabilecek

insanların özelliklerini anlayabilmek için seçmedikleri insanlarla yaşamaları ve

zorunlu günlük programa bağlı yaşamaları üzerinde çalışılmaktadır.2

Dünya bir taraftan çok büyük bir değişimin içinde ilerlerken, insan bütün bunları

200 bin yıl önceki bir donanıma sahip beyni ile yürütüyor.

Anlaşılan bir süre daha yeni yolun bir bölümünü eski ayakkabılarla yürümeye devam edeceğiz.

Yapay zekânın da bir üst sürümü gelinceye kadar,

bu büyük değişimi eski donanım ile sürdürmek zorunda olmak da

Homo Sapiens’in son kuşağını oluşturan 21.yy insanlarının mücadelesi olacaktır.

Bütün bunların yanı sıra on yıl içinde gözümüze takacağımız merceklerle buluttaki bilgilere ulaşmanın hayal olmadığını biliyoruz.

Böyle bir durumda gençlere bilgi kazandırmaya dönük eğitim anlayışının hiçbir anlamı olamayacağı aşikârdır.

Kazanılması gereken ve kara beceri (blackskill) olarak adlandırılan özellik

robot, yapay zekâ ve makinelerden fışkıran verilerden anlam çıkartabilmektir.

Böylece hangi bilgilere sahip olmak gerektiği ve bunların nasıl kullanacağını bilmek önem kazanacaktır.

Paralı üniversite eğitimlerinin önündeki büyük engel, kitlesel açık ağ üzerinden sunulan kurslar (MOOC / Massive Open Online Courses) ve uygulamalardır.

Yapılan araştırmaların sonuçları değerlendirildiğinde,

MOOC’ların, yüksek öğrenimdeki çeşitli işletme modellerini netleştirmenin yanı sıra,

yaşam boyu öğrenme, mesleki yeterlilik geliştirme gibi çeşitli alanlardaki yararlarını ortaya koymuştur.3 

Ayrıca Khan Academy ve Coursera gibi uygulamalar, son derece değerli ve yapılandırılmış programlar sunmaktadır.

Bunlara ek olarak Ray Kurzweil’inSingularity Üniversitesi bir devrimi başlatma potansiyelindedir.

Üniversitenin vaadi, küresel liderleri ve kurumları geleceğe hazırlamaktır.

Üssel teknolojinin fırsatlarını ve uygulama alanlarını keşfetmeyi, geleceği şekillendiren

küresel bir ekosisteme bağlanmayı ve dünyanın en acil sorunlarını çözmeyi amaçlamaktadır.4

Geleceğin ihtiyacıyla uyumlu olmayan eğitim yaklaşımı

Dünya böyle bir rotada ilerlerken yirmi yıl sonra hayatın içinde olacak ve

bir bölümü de yönetim basamaklarına gelecek olan çocukları ve gençleri nasıl eğitiyoruz?

Bir başka ifadeyle eğitim sistemi bir bütün olarak (eğitim hizmeti sunan okullar, eğitim yöneticileri, öğretmenler ve aileler) bu dünyaya nasıl hazırlanıyor?

Üniversite ve yüksek okul eğitimlerinin mezunları iş hayatına yeterince hazırlamadığı

konusunda öteden beri süregelen şikâyetler, günümüzde yeni teknolojilerin devreye girmesiyle yüksek sesle dile getirilmeye başladı.

25-34 yaşında olanların OECD ülkelerinde yüzde 40’ı, ABD’de yüzde 50’si üniversite mezunu.

Üniversite diploması, mezun sayısı daha az olduğu için Afrika ülkelerinde sahiplerine daha fazla, buna karşılık nüfusun büyük çoğunluğunun diplomalı olması nedeniyle İskandinav ülkelerinde daha az katma değer yaratmaktadır.

Diğer taraftan diplomalı genç sayısının artması, işin niteliğinden ve gerekliliğinden bağımsız olarak, işverenlerin bu yönde talepte bulunmalarına neden olmaktadır.

Meta analize dayanan çalışmalar, eğitim düzeyi ile iş performansı arasındaki ilişkinin

zayıf olduğunu ve hatta IQ puanlarının iş performansının daha iyi bir belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır.

Ayrıca OKR Nedir? yazımızı da okumanızı öneririm.

Çünkü akademik dereceler kişinin eğitim aldığı süreyi,

buna karşılık IQ testleri kişinin sahip olduğu öğrenme, akıl yürütme ve mantıklı düşünme becerisini yansıtır.6

Özel Üniversiteler

Ülkemizde sayıları giderek artan özel üniversitelerin tümü öğrencilerini hayata hazırladıklarını iddia ediyor.

Diğer taraftan çocukları üniversite sınavlarına hazırlayan özel okulların tümü verdikleri eğitimin öğrencilerin bireysel farklılıklarını gözettiğini ileri sürüyor.

Ancak gerçekte tüm kurumlar aynı müfredatı öğrencilerin önüne koyuyor.

Bu anlayış teknolojideki gelişimin iş ve meslekler konusunda yol açtığı dönüşüm nedeniyle giderek daha fazla sorgulandığı için, eğitimde bilgi aktarmaya dayanan bir dönemin sonuna gelindiğini düşünüyorum.

Fakat bunun çok sayıda nedeni var.

Öncelikle bilgi davranışı değiştirmez.

Bilgi davranışı değiştirecek olsa, tütün şirketleri yatırımlarını başka alanlara kaydırırlardı.

Ancak kazanılan bilgi kısa zamanda kullanılmaz ve doğrudan yaşamla ilgili değilse, unutulur gider.

Bu nedenle; “şimdi öğren, zamanı gelince işine yarar” anlayışının hiçbir geçerliliği yoktur.

Bu bilgilerden bazılarının daha eğitim süreci tamamlanmadan geçerliliğini kaybedecek olması da genel olarak kabul edilen bir durumdur.

Diploma ve Çözüm

Hem orta eğitim, hem de üniversite eğitimi veren kurumların programlarında yapmaları

gereken gerçek farklılık teknik becerilerden çok yaşam becerilerine yönelmek olacaktır.

Özel Üniversiteler ve eğitim sistemi
Özel Üniversiteler ve eğitim sistemi

Fakat iş hayatı ile ilişki içinde olanlar, bir iş görüşmesinde adaylarda duygusal zeka kümesi içinde yer alan empati, dayanıklılık gibi sosyal becerilerin, işbirliği,

eleştirel düşünce ve yaratıcılık gibi özelliklerin arandığını bilir.

Ancak bu özelliklerin hiçbiri gerek orta eğitimde, gerekse üniversitelerde beslenen ve geliştirilen özellikler değildir.

Yapay zekâ ve yıkıcı teknolojilerin gelişmesi ve bu gelişmelerin iş hayatında neden olduğu dönüşümlerin neredeyse her gün daha değer kazanması;

Makine ve algoritmaların şimdilik beceri alanları dışında kalan yaşam becerilerinin (softskills) önemini artırmaktadır.

Örnek Çalışma

Manpower grubunun 2000 çalışanı dâhil ettiği bir araştırma; problem çözme, iş birliği,

iletişim ve hizmet yöneliminin en değerli beceriler olduğunu ortaya koymuştur.7 

Ayrıca araştırmada küresel olarak işverenlerin yüzde 86’sı,

otomasyonun bir sonucu olarak önümüzdeki iki-üç yıl içinde çalışan sayılarının aynı kalacağını ya da artacağını bildirmiştir.

Amerika’daki eğilimi en geç iki yıl farkla Türkiye’nin de izleyeceğini düşünmek hatalı olmaz.

Benzer şekilde Josh Bersin’in yakın zamanda yayınlanan raporunda;8 

işverenlerin adaylarda Python, analitics, cloudcomputing gibi teknik becerilere kıyasla;

kültürel uygunluk, uyum ve gelişim potansiyeli aradığı bildirilmektedir.

Aynı raporda bu yıl okula başlayan çocukların yüzde 65’inin günümüzde var olmayan işlerde çalışacakları belirtilmektedir.

Gençlerin hayali konumunda olan Google, Amazon ve Microsoft gibi şirketler de

öğrenmeye açıklık, merak ve aç zihin (hungrymind) gibi özellikleri kariyer potansiyeli için anahtar belirleyiciler olarak görüyor.

Bu seçimin sebeplerinden biri, çalışanlara iş ortamında verilen eğitim yatırımının geri dönüşünün (ROI), bu özelliklere sahip olanlar tarafından daha yüksek olmasıdır.
Üniversiteler için gençlere, yönetici ve liderlik pozisyonuna geldikleri zaman en çok ihtiyaç duyacakları özellikleri kazandırmak, tıkanmış olan rekabette öne geçmek için değerli bir fırsat olabilir.

Çünkü günümüzde çalışanların büyük çoğunluğu yöneticilik pozisyonlarına formel ve yapılanmış bir yönetim becerileri eğitimi almadan gelmektedir.

Ancak liderlik ve yöneticilik başkaları aracılığı ile sonuç almayı gerektirir.

Ama ekip yönetmekte başarılı olanlar, başına getirildikleri ekibin potansiyelini iş sonuçlarına yansıtmayı başaranlardır.

Sonuçta bu özelliklerin kazanılması için bilgiden çok yaşantıya ihtiyaç vardır ve üniversiteler bu anlayışla eğitim vermekten uzaktır.

Liseden başlayarak üniversite eğitimi içinde bu özelliklere yapılacak yatırım hem bunu yapan kurumlara rekabette üstünlüğü sağlayacak hem de liderlik potansiyelini geliştirmiş

çok daha fazla sayıda aday, bu özelliklerin peşinde olan kurumlara yerleşme şansına sahip olacaktır.

Yapılandırılmış çıraklık* (apprenticescheme);

Avusturalya’dan İngiltere’ye dünyanın çeşitli ülkelerinde devlet tarafından desteklenen, kısmen yeni bir olgudur.

İngiltere Örneği

Örneğin İngiltere’de 2011 yılından bu yana yıllık ortalama 150,000 kişi iş hayatına bu şekilde dâhil olmuştur.**

toplam yapılandırılmış çıraklığa başlayan sayısı
toplam yapılandırılmış çıraklığa başlayan sayısı

Şekil 1. İngiltere’deki, her yılın Ağustos-Ekim dönemi için, toplam yapılandırılmış çıraklığa başlayan toplam yapılandırılmış çıraklığa başlayan sayısı.9

Yine İngiltere’yi örnek verecek olursak;

Geçmiş yılların tersine, artık her öğrencinin devlet desteği olmaksızın,

bütün eğitim masraflarını kendilerinin karşılaması gerektiği bir ortamda, bu yoldan geçmeyi planlayanlar temel bir ikilemle karşı karşıya kaldılar.

Diploma ve eğitim masrafı
Diploma ve eğitim masrafı

Bir tarafta hayatlarından dört yıl vermek ve yaklaşık 50,000 GBP borç ile iş hayatına atılmak,

diğer tarafta yapılandırılmış çıraklık gibi bir modele dâhil olmak ve bu dört yılı borçlanmak yerine para ve deneyim kazanarak değerlendirmek var.

İkinci yolu seçenler, geleneksel yolu takip eden kendi akranları ile kıyaslandığında dört yıllık bir iş hayatı deneyimine sahip olacak ve de uzun yıllar kredi yükünü sırtında taşımak yerine (ailelerinin yanında yaşadıkları için) hatırı sayılır bir miktar para biriktirmiş olacaklardır.

Geleneksel olarak üniversite diploması adayın belirli bir alandaki mesleki bilgisinin ve entelektüel yeterliliğinin bir kanıtı olarak değerlendirilecektir.

Diploma ve iş hayatı
Diploma ve iş hayatı

Oysa günümüzde neredeyse üzerinde tümüyle fikir birliğine varılan konu,

iş hayatının gerektirdiği bilgi ile üniversitede verilen teknik bilginin arasında büyük uçurum olduğu ve bu farkın iş başında verilen eğitimlerle kapatıldığıdır.10 

Daha özlü bir ifadeyle “iş işte öğrenilmektedir”.

Ancak bu saptamanın doğruluğundan yola çıkarak, adayın gelecek performansı bakımından çok daha iyi bir belirleyici olan psikolojik ölçüm süreçleri ile yapılacak değerlendirmelerin çok daha etkili olacağı açıktır.

Sonuç

Bu yazdıklarımızdan çıkacak olan sonuç şudur: İş pazarı çok önemli bir zihniyet değişikliği talebi içindedir.

Her geçen gün çok daha fazla sayıda öğrenci ailesi, çok daha fazla maddi kaynağı orta ve yüksek eğitim için harcamaktadır.

Ailelerin ve öğrencilerin bu yönelimi son derece pragmatik bir nedene dayanmaktadır:

İşe alım şansını yükseltmek ve anlamlı bir işte hızla yükselmek.

Günümüze kadar bir üniversite diplomasına sahip olmak bunu elinde bulunduranlar için bir değer taşırdı.

Diploma ve iş bulma süreci
Diploma ve iş bulma süreci

Ancak kurumların adayın entelektüel yeterliliğine ve iş performansının belirleyici ölçütü olarak üniversite mezuniyetine verdikleri değer giderek önemini yitirmektedir.

Ayrıca orta ve yüksek eğitimde ezberin değişip çok daha açık bir zihinle yaşam becerilerini geliştirecek yeni programlar yapma zamanı gelmiştir.

* Ama yapılandırılmış çıraklık olarak tanımladığımız bu program çalışma yaşındaki herkese açıktır.

Ancak bu programa katılanlar o iş için gerekli beceri ve bilgiyi kazandıracak bir eğitim ve iş görme sürecine girerler.

Ayrıca,i şveren bu program dâhilinde işe aldığı gençlere en az asgari ücret öder ve de normal bir çalışan ile aynı özlük haklarını sağlar (tatil ve izin günleri, işten çıkarma yükümlülükleri vs.).

Ama programın temel koşulu gencin eğitimini tamamlaması için gerekli süreyi sağlamasıdır. Yapılandırılmış çıraklık dönemi gençlere hem eğitim alma hem de işte çalışarak

bir gelir elde etme fırsatı sunmaktadır.

Ancak sürecin sonunda genç, ülke çapında geçerliliği olan bir beceri edinerek belge alır.

Bu belge aynı zamanda uluslararası düzeyde kabul gören ve geçerli olan bir belgedir.

Bu sayede gelecekte kendisi için var olan seçenekleri artırmış ve

tercih edilen bir çalışan olma şansını elde etmiş olur.

**2017 yılında bu programa başvuranların sayısındaki azalma, devlet desteğinin sınırlanmasından kaynaklanmıştır ve bu teşviklerin devamı için çalışmalar devam etmektedir.

Diğer farklı konulardaki yazılarımı okumak için de https://www.acarbaltas.com web siteme abone olmanızı öneririm.

Kaynakça:

  1. Atay T. Gutenberg asıl şimdi ölürken…[İnternet] Uygun erişim: https://t24.com.tr/yazarlar/tayfun-atay-pazar/gutenberg-asil-simdi-olurken,21575
  2. NationalGeographic, Mars belgeseli: “En Karanlık Günler” bölümü.
  3. Ossiannilsson E, Altinay F, Altinay Z. MOOCs as changeagentstoboostinnovation in highereducationlearningarenas. EducationScience 2016; 6(3).
  4. SingularityUniversity. [İnternet] Uygun erişim: https://su.org/
  5. Goingtouniversity is moreimportantforyoungpeople (but thefinancialreturnarefalling). İnternet [Uygun erişim]: https://www.economist.com/international/2018/02/03/going-to-university-is-more-important-than-ever-for-young-people
  6. Schmidt FL, Hunter JE. Thevalidyandutility of selectionmethods in personnelpsychology. PsychologicalBulletin 1998, 124.
  7. ManpowerGroup. SkillsRevolition 2.0 Report: RobotsNeed Not Apply: Human Solutions fortheSkillsRevolution [İnternet] Uygun erişim: https://www.manpowergroup.com/wps/wcm/connect/59db87a7-16c6-490d-ae70-1bd7a322c240/Robots_Need_Not_Apply.pdf?MOD=AJPERES
  8. Bersin J. The Rise of theIndividual in theFuture of Work. 2018 Deloitte Development LLC.
  9. BBC, Dept. forEducation Report, 2018.
  10. Chamorro-Premuzic T, Frankiewicz B. Doeshighereducationstillpreparepeopleforjobs? [İnternet] Uygun erişim: https://hbr.org/2019/01/does-higher-education-still-prepare-people-for-jobs.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Close
KIRKINDAN SONRA © Copyright 2020. All rights reserved.
Close
× Bize yazabilirsiniz !