Doç. Dr. Nuri Haksever
Her şeyden önce sağlıklı yaşlanma için insanın en büyük özelliği veya
en büyük zaafı nedir diye sorsalar, benim cevabım çok net olurdu: Emeksiz yemek.
Aslında bu söz yalnızca yemekle ilgili değil.
Çok çalışmadan başarılı olmak,
fazla uğraşmadan para kazanmak, spor yapmadan güçlenmek,
iyi beslenmeden sağlıklı kalmak ve
yaş alırken hiçbir şey değiştirmeden genç kalmak istiyoruz.Homo Hundred (Yüz Yıl Yaşam Çağı) Nedir
Hepimizin içinde bu beklentiden biraz var.
Sağlık söz konusu olduğunda ise kolay çözüm arayışı daha da belirginleşiyor.
Sağlıklı olmak istiyoruz ama bunun için gereken alışkanlıkları
değiştirmek her zaman kolay gelmiyor.
Gece geç saatlere kadar oturuyoruz.
Sabah yorgun kalkıyoruz.
Gün içinde az hareket ediyor, düzensiz besleniyor ve
stresimizi yönetmekte zorlanıyoruz.
Buna rağmen bir vitaminin, takviyenin veya
yeni bir tedavinin bütün sorunlarımızı çözmesini bekleyebiliyoruz.
Sanki mesele yalnızca doğru ürünü bulmakmış gibi…
Oysa sağlıklı yaşlanma, tek bir ürünün veya
yöntemin sağlayabileceği bir sonuç değil.
Günlük alışkanlıklarımızdan genetik özelliklerimize,
çevremizden sağlık hizmetlerine erişimimize kadar birçok
etken bu süreci şekillendiriyor.
Benim üzerinde durmak istediğim nokta şu:
Gelecekte nasıl bir hayat yaşamak istediğimizi
düşünürken bedenimizi de bu planın içine katıyor muyuz?
Şikâyetimizin Olmaması Sağlıklı Olduğumuz Anlamına Gelir mi?
Kendimizi iyi hissettiğimizde genellikle sağlıklı olduğumuzu düşünürüz.
Bu anlaşılır bir yaklaşım.
kendimizi iyi hissetmek, sağlık durumumuzun bütün yönlerini bildiğimiz anlamına gelmez.
Bazı sağlık sorunları uzun süre belirgin şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir.
Yüksek tansiyon, kan şekeri düzensizlikleri veya
bazı metabolik sorunlar başlangıçta fark edilmeyebilir.
Kas gücündeki azalma ya da uyku kalitesindeki bozulma da zaman içinde gelişebilir.
Bu nedenle belirti olmaması ile sağlık durumunun kusursuz olması aynı şey değildir.
Bunu bir otomobilin motoruna benzetebiliriz.https://www.who.int/health-topics/ageing/physical-activity?utm_source=chatgpt.com
Motor çalışmaya devam ediyor diye yağ seviyesinin,
bakımının ve bütün parçalarının ideal durumda olduğunu varsayamayız.
Elbette insan bedeni bir otomobilden çok daha karmaşıktır.
Üstelik yaş, genetik yapı, çevre ve kişisel koşullar her insanı farklı etkiler.
Bu benzetmenin anlatmak istediği yalnızca şudur:
Bir sorun henüz günlük hayatımıza yansımadı diye onu tamamen göz ardı etmemeliyiz.
Sağlığımızı kaybetmeden önce ne yapabiliriz?
Bazı insanlar sağlıkları bozulduğunda harekete geçer.
Bazıları ise henüz ciddi bir sorun yaşamamışken geleceğini düşünmeye başlar.
Ben ikinci yaklaşımı çok değerli buluyorum.
Çünkü sağlık konusunda yalnızca sorun ortaya çıktığında değil,
öncesinde de yapabileceğimiz şeyler var.
Düzenli sağlık kontrolleri, kişisel risklerin değerlendirilmesi ve
sürdürülebilir yaşam alışkanlıkları bu açıdan önem taşıyor.
Nasıl ki emekliliğimizi, birikimlerimizi ve
yaşam planımızı geleceği düşünerek hazırlıyorsak
bedenimizin geleceğini de hesaba katabiliriz.
Burada amaç sürekli hastalık aramak veya
her belirtiyi ciddi bir sorunun işareti olarak görmek değil.
Amaç, sağlığımızı bilinçli biçimde takip etmek ve gerektiğinde zamanında destek almaktır.
Sağlıklı Yaşlanma Beklentisi Nasıl Değişiyor?
Sağlık anlayışımızın değiştiğini düşünüyorum.
Geçmişte temel soru çoğu zaman “Bu hastalıktan nasıl kurtulacağım?” şeklindeydi.
Bugün ise bunun yanına başka sorular da ekleniyor:
- Daha uzun süre bağımsız ve aktif kalabilir miyim?
- Kas gücümü ve hareket kabiliyetimi nasıl koruyabilirim?
- Hafızamı ve zihinsel işlevlerimi desteklemek için neler yapabilirim?
- Yaş ilerlerken günlük işlerimi kendi başıma sürdürebilir miyim?
- Kendimi daha enerjik hissetmek için hangi alışkanlıklarımı değiştirmeliyim?
- İlerleyen yaşlarda da sosyal hayatın içinde kalabilir miyim?
Bunlar önemli sorular.
Çünkü sağlık yalnızca hastalıkların bulunmamasıyla sınırlı değil.
Günlük hayatımızı nasıl sürdürebildiğimiz, hareket özgürlüğümüz, sosyal ilişkilerimiz
ve kendimizi nasıl hissettiğimiz de yaşam kalitemizin parçaları.
Ancak burada bir tehlike var:
Daha uzun ve daha iyi yaşama isteğimiz, kolay çözümler arayışına dönüşebilir.
Genç Kalmak İstiyoruz Ama Bunun İçin Emek Vermek İstemiyoruz
Kaslarımızı korumak istiyoruz ama düzenli hareket etmeyi erteliyoruz.
Daha iyi uyumak istiyoruz ama gece geç saatlere kadar ekran karşısında kalıyoruz.
Beslenmemizi iyileştirmek istiyoruz.
Ama günlük alışkanlıklarımızı gözden geçirmiyoruz.
Stresimizi azaltmak istiyoruz ama bize iyi gelmeyen rutinleri değiştirmekte zorlanıyoruz.
Daha sağlıklı olmak istiyoruz ama günün büyük bölümünü hareketsiz geçiriyoruz.
İşte “emeksiz yemek” düşüncesi burada karşımıza çıkıyor.
Elbette ilaçların, tıbbi tedavilerin ve gerekli durumlarda kullanılan takviyelerin yeri var.
Bazı sağlık sorunları yalnızca yaşam biçimini değiştirerek yönetilemez.
Tıbbi tedaviyi reddetmek veya bütün sorumluluğu
kişinin iradesine yüklemek de doğru değildir.
Ancak hiçbir ürün, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının
bütün etkilerini tek başına karşılayamaz.
Sağlıklı yaşlanma, mucizevi bir çözüm beklemekten çok,
elimizden gelenleri düzenli biçimde yapmayı gerektirir.
Sağlıklı Yaşlanmak İçin Hangi Alanlara Bakmalıyız?
İnsan bedenini tek bir organ veya laboratuvar sonucu
üzerinden değerlendirmek yeterli değildir.
Bedenimiz birbiriyle iletişim hâlindeki sistemlerden oluşur.
Uyku, metabolizma ve iştah arasında ilişkiler vardır.Havuz Problemleri Hiç Bitmedi: Sağlığımızı Belirleyen Musluklar ve Giderler
Kaslarımız hareket etmemizi sağlamakla kalmaz;
Enerji kullanımında da rol oynar.
Stres, sinir sistemi ve hormonal işleyişle etkileşim içindedir.
Beslenme, fiziksel aktivite ve çevresel koşullar da sağlığımızın farklı yönlerini etkiler.
Bu nedenle sağlıklı yaşlanmayı dört önemli başlık üzerinden düşünmek yararlı olabilir.
1. Uyku ve hormonal ritim
Uyku, yalnızca ertesi gün dinç hissetmemizi sağlayan bir dinlenme süreci değildir. Kaliteli Uyumak Nasıl Olur
Metabolizma, bağışıklık işlevleri, zihinsel performans ve hormonal ritimle de ilişkilidir.
Sürekli yetersiz uyumak, kişinin gündelik yaşamını ve sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Bu yüzden uyku düzenini önemsemek,
sağlıklı yaşlanma yaklaşımının temel parçalarından biridir.
Bazen çözüm ararken yeni bir ürün eklemeye odaklanıyoruz.
Oysa ilk adım, uyku saatlerimizi düzenlemek,
akşam rutinlerimizi gözden geçirmek veya
uyku sorunlarımız için profesyonel destek almak olabilir.
Uyku problemi uzun sürüyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa
veya başka belirtilerle birlikte görülüyorsa
bunun yalnızca yaşlanmanın doğal sonucu olduğu düşünülmemelidir.
2. Metabolik sağlık ve hareket
Metabolik sağlık denildiğinde kan şekeri, kan yağları ve
kan basıncı gibi değerlerin yanı sıra beslenme,
fiziksel aktivite ve vücut kompozisyonu da önem taşır.
Vücudun farklı enerji kaynaklarını kullanabilmesi,
metabolik işleyişin bir parçasıdır.
Ancak “metabolizmayı hızlandırmak” veya “metabolizmayı sıfırlamak”
gibi ifadeler çoğu zaman konuyu gereğinden fazla basitleştirir.Genler Kader mi? Epigenetik ve Geleceğin Tıbbı
Burada daha anlamlı yaklaşım, sürdürülebilir alışkanlıklara odaklanmaktır:
- Sebze, meyve, tam tahıl ve lif kaynaklarına beslenmede yer vermek. Longevity ve Sağlıklı Yaşlanmak
- Kişisel ihtiyaçlara uygun, yeterli ve dengeli beslenmek.
- Gün içinde hareket etmek ve uzun süre oturmaya ara vermek. Oturmak Hastalıktır
- Kas gücünü korumaya yönelik egzersizleri uygun şekilde yapmak.
- Şekerli içecekleri ve aşırı işlenmiş gıdaları günlük beslenmede sınırlamak
Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinler için haftada en az
150–300 dakika orta yoğunlukta aerobik fiziksel aktiviteyi ve
haftada en az iki gün kas güçlendirici etkinlikleri öneriyor. Bununla birlikte,
hiç hareket etmeyen kişilerin küçük adımlarla başlaması ve
aktivite düzeyini kendi sağlık durumuna göre artırması önemlidir. (WHO – Fiziksel aktivite)
Buradaki amaç kendimizi başkalarıyla yarıştırmak değil,
hareketi hayatımızın sürdürülebilir bir parçası hâline getirmek.
3. Hücresel sağlık ve yaşlanma
Yaşlanma yalnızca saçların beyazlaması veya
ciltte kırışıklıkların oluşması değildir.
Zaman içinde hücrelerin işleyişinde, dokularda ve
organ sistemlerinde de değişiklikler meydana gelir.
Hücreler enerji üretir, çevrelerinden sinyaller alır ve
oluşan hasarları onarmak için çeşitli mekanizmalar kullanır.
Bu süreçlerin işleyişi yaş, genetik özellikler, çevre ve
yaşam koşulları gibi birçok etkene bağlıdır.
Egzersiz, yeterli uyku ve dengeli beslenme genel sağlığı destekler.
Bununla birlikte, belirli bir takviyenin hücresel yaşlanmayı durdurduğunu
veya insanı gençleştirdiğini ileri sürmek için güçlü ve uygun bilimsel kanıtlar gerekir.
Vitaminler, mineraller, omega-3 gibi besin öğeleri ve diğer destekler de kişisel
ihtiyaçlar çerçevesinde değerlendirilmelidir.Vitamin Yanlış Alınırsa
Bir ürünün gerekli olup olmadığı, kişinin beslenmesine,
sağlık durumuna, kullandığı ilaçlara ve varsa eksikliklerine göre değişebilir.
Bu nedenle daha fazla ürün kullanmayı otomatik olarak daha iyi sağlıkla eş tutmamak gerekir.
4. Stres, zihinsel sağlık ve sosyal ilişkiler
İnsanın bedenini anlamak için hayatını da anlamak gerekir.
Sürekli stres altında yaşamak, yeterince uyumamak ve kendimize
hiç zaman ayırmamak günlük yaşamımızı zorlaştırabilir.
Sosyal ilişkilerimiz, çalışma koşullarımız, ekonomik kaygılarımız ve
yaşadığımız çevre de sağlığımızla bağlantılıdır.
Bu nedenle hareket etmek, doğada zaman geçirmek,
sevdiklerimizle görüşmek, ilgi alanlarımıza vakit ayırmak
ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir.
Nefes egzersizleri veya gevşeme çalışmaları
bazı insanlara iyi gelebilir. Ancak bunları bütün
sağlık sorunlarını çözen yöntemler gibi sunmamak gerekir.
Bazen hayatımıza yeni bir alışkanlık eklemek kadar,
bizi yoran bir alışkanlığı azaltmak da yararlı olabilir.
Sağlıkta En Pahalı Şey Geç Kalmak mı?
Bence sağlıkta en önemli meselelerden biri,
önlenebilir riskleri uzun süre görmezden gelmek. https://www.nia.nih.gov/health?utm_source=chatgpt.com
Bugün düzenli hareket etmeyi gereksiz bulabiliriz.
Oysa fiziksel aktivite, ilerleyen yaşlarda hareket kabiliyetinin ve
kas gücünün korunmasına katkıda bulunabilir.
Yetersiz uykuyu önemsemeyebiliriz.
Ancak uyku sorunları uzun vadede yaşam kalitemizi etkileyebilir.
Beslenme alışkanlıklarımızı değiştirmeyi sürekli erteleyebiliriz.
Fakat sağlığı destekleyen alışkanlıkları daha erken geliştirmek,
gelecekte işimizi kolaylaştırabilir.
Bununla birlikte, her sağlık sorununun önlenebileceğini veya erken davranan herkesi
hastalıklardan korunacağını söylemek doğru olmaz.
Genetik özellikler, yaş, çevre ve kişinin kontrolü dışında gelişen koşullar da önemlidir.
Yine de bugün yapabildiklerimizin değerini küçümsememeliyiz.
Sağlıklı alışkanlıkların sonuçları her zaman hemen görülmez.
Bazen etkileri uzun vadede ortaya çıkar.
Bu yüzden sağlık yatırımı, sabır ve süreklilik gerektiren bir süreçtir.
Sağlıklı Yaşlanmanın İlk Adımı: Küçük Ama Sürdürülebilir Değişiklikler
Sağlıklı yaşlanmak için bir anda kusursuz bir hayat kurmamız gerekmiyor.
Hatta her şeyi aynı anda değiştirmeye çalışmak,
kısa sürede yorulmamıza neden olabilir.
Bunun yerine günlük hayatımızda uygulanabilir adımlar seçebiliriz.
1. Hareket için gerçekçi bir hedef belirleyin
Kendinize uygun bir yürüyüş süresi belirleyin.https://www.nia.nih.gov/health/exercise-and-physical-activity/health-benefits-exercise-and-physical-activity?utm_source=chatgpt.com
Uzun süredir hareketsizseniz kısa sürelerle başlayıp zaman içinde artırın.
Denge veya hareket sorununuz varsa size uygun egzersizler
için sağlık uzmanından destek alın.
2. Uyku düzeninizi gözden geçirin
Yatma ve uyanma saatlerinizi mümkün olduğunca düzenli tutmaya çalışın.
Uykunuzu bozan alışkanlıkları fark edin.
Sorun devam ediyorsa profesyonel değerlendirme alın.
3. Beslenmenizi küçük adımlarla iyileştirin
Öğünlerinizi gözden geçirin. Sebze, meyve ve
lif kaynaklarına daha fazla yer vermek gibi uygulanabilir
bir hedefle başlayın.
Kısıtlayıcı diyetlere veya herkese uygun olduğu iddia edilen
beslenme yöntemlerine temkinli yaklaşın.
4. Sağlık kontrollerinizi ertelemeyin
Yaşınıza, kişisel risklerinize ve sağlık geçmişinize
uygun kontrolleri sağlık uzmanınızla planlayın.
Herkes için aynı testlerin veya aynı sıklıkta kontrollerin gerekli olduğunu varsaymayın.
5. Sosyal hayatınızı ve ilgi alanlarınızı koruyun
Arkadaşlarınızla görüşmek, yeni bir beceri öğrenmek,
kitap okumak veya bir hobiyle ilgilenmek hayatınıza anlam katabilir.
Emeklilik döneminde de zihinsel, sosyal ve
fiziksel açıdan aktif kalabileceğiniz alanlar oluşturun.
6. İlerlemenizi mükemmellikle değil, süreklilikle ölçün
Bir gün yürüyüş yapamadığınızda veya
planladığınız gibi beslenemediğinizde bütün çabanızın boşa gittiğini düşünmeyin.
Önemli olan, alışkanlıklarınıza yeniden dönebilmek ve size uygun bir düzen kurmaktır.
Sonuç: Gelecekteki Bedenimize Bugünden Yatırım Yapmak
Bütün bunların üzerinde bir şey daha var: İstek ve kararlılık.
Bir insan değişmeye karar verdiğinde bilgi edinebilir, Bir Emeklinin Günü: Sessiz Gerçekler
günlük düzenini gözden geçirebilir ve kendisine uygun bir sistem kurabilir.
Uyku alışkanlıklarını iyileştirebilir, daha fazla hareket edebilir,
beslenmesini yeniden değerlendirebilir ve gerektiğinde tıbbi destek alabilir.
Ancak bu sürecin yalnızca iradeden ibaret olmadığını da unutmamalıyız.
Ekonomik koşullar, çalışma hayatı, yaşanılan çevre,
engeller ve sağlık sorunları herkesin imkânlarını etkileyebilir.
Bu nedenle kendimize gerçekçi hedefler koymalı,
başkalarının koşullarıyla kendi hayatımızı kıyaslamamalıyız.
Ben sağlığı biraz da böyle görüyorum.
Sağlık, yalnızca hastalıkların yokluğu değildir.
Aynı zamanda kendi geleceğimize bugünden özen göstermektir.
Emeksiz yemek yok
Ama bu, sağlıklı yaşlanmak için kusursuz olmak zorunda olduğumuz anlamına da gelmiyor.
Buradaki bedel çoğu zaman para değil;
Zaman, sabır, emek ve süreklilik.
Üstelik küçük bir başlangıç yapmak için geç kalmış sayılmayız.
Belki de geleceğimizi değiştiren şey,
bir gün karşımıza çıkacak mucizevi çözüm değil,
her gün yaptığımız küçük seçimlerin toplamıdır.
Çünkü gelecekte nasıl bir bedene,
nasıl bir zihne ve nasıl bir yaşama sahip olacağımızı yalnızca yaşımız belirlemiyor.
Bugün yaptıklarımız da bu hikâyenin bir parçası oluyor.
Peki siz geleceğinizi planlarken yalnızca paranızı, işinizi ve
yaşamınızı mı düşünüyorsunuz?
Bedeninizin geleceğini de planlıyor musunuz?
