Doç. Dr. Nuri Haksever
Sağlık yatırımı, çoğumuzun hayatında para yatırımı kadar planlı değil.
Ekonomik geleceğimizi düşünüyoruz.
Birikim yapıyoruz.
Yatırım yapıyoruz.
Emekliliğimizi planlıyoruz. Emeklilik Sonrası Hayatın Görünmeyen Riskleri
Peki sağlığımız için aynı şeyi yapıyor muyuz?
Çoğu zaman hayır.
Oysa para gibi sağlık da yıllar boyunca biriktirdiğimiz bir sermayedir.
Üstelik bu sermaye, yaşam kalitemizi doğrudan etkiler.
Gençken Para Biriktirmeye Neden Başlıyoruz?
20 veya 30 yaşındasınız.
Henüz çok fazla paranız olmayabilir.
Ama geleceği düşünüyorsunuz.
Daha fazla kazanmak istiyorsunuz.
Birikim yapıyorsunuz.
Belki yatırım hesabı açıyorsunuz.
Belki ev almak için para biriktiriyorsunuz.
Çünkü basit bir gerçeği biliyorsunuz:
Bugün biriktirdiğiniz kaynak, gelecekte size daha fazla seçenek sağlayabilir.
20 yıl boyunca düzenli birikim yaptığınızda, yalnızca yatırdığınız parayı değil, zamanın oluşturduğu birikimli etkiyi de kullanırsınız.
Peki aynı düşünceyi sağlığımıza uyguluyor muyuz?
İşte burada ilginç bir çelişki ortaya çıkıyor.
Sağlığımız Varken Sağlığımızı Düşünmüyoruz
Gençken çoğu insan sağlığını doğal bir durum olarak görüyor.
İyi hissediyoruz.
Merdiven çıkabiliyoruz.
Uzun yürüyebiliyoruz. Yaşlılarda Yürüyüş Bozukluğu
Gece geç yatabiliyoruz.
Düzensiz beslenebiliyoruz.
Hareketsiz kalabiliyoruz.
Ve çoğu zaman hiçbir şey olmuyor.
En azından görünür bir sorun ortaya çıkmıyor.
Bu durum bizi yanıltabiliyor.
Vücudumuzun sahip olduğu kapasiteyi sınırsız sanıyoruz.
Oysa yaş ilerledikçe vücudun bazı işlevleri değişiyor.
Kas kütlesi azalabiliyor.
Fiziksel kapasite düşebiliyor.
Metabolik riskler artabiliyor.
Kronik hastalıkların görülme ihtimali yükselebiliyor.
Burada önemli olan şudur:
Sağlık sorunlarının önemli bir bölümü yalnızca ileri yaşta başlamaz.
Bazı riskler yıllar boyunca birikebilir.
Biz ise çoğu zaman yalnızca sonuç ortaya çıktığında fark ederiz.
Sağlık da Bir Sermaye Olabilir mi?
Bence olabilir.
Hatta bunu düşünmenin çok yararlı olduğunu düşünüyorum.
Bir insanın sağlık sermayesini;
hareket kapasitesi + kas gücü + dayanıklılık + zihinsel kapasite + sosyal bağlantılar + sağlıklı yaşam alışkanlıkları
gibi unsurların oluşturduğu geniş bir kaynak olarak düşünebiliriz.
Bu sermaye yalnızca hastalıklarla ilgili değildir.
Günlük hayatı bağımsız sürdürebilmekle de ilgilidir.
Markete gidebilmek.
Merdiven çıkabilmek.
Seyahat edebilmek.
Arkadaşlarla buluşabilmek.
Yeni şeyler öğrenebilmek.
Kendi işini görebilmek.
Emeklilikte aktif kalabilmek.
Bütün bunların arkasında sağlık kapasitesi bulunur.
Para Kaybedildiğinde Ne Olur?
Diyelim ki elinize 100 milyon lira geçti.
Bu parayı yatırım yapmak yerine harcadınız.
Bir süre sonra 10 milyon liranız kaldı.
Sonra yatırım yapmaya karar verdiniz.
10 milyon lira elbette hâlâ önemli bir paradır.
Ama başlangıçtaki 100 milyon liranın size sağlayabileceği ekonomik hareket alanı çok daha büyüktü.
İşte burada zaman devreye giriyor.
Parada olduğu gibi sağlıkta da zaman önemlidir.
Ancak burada önemli bir fark var.
Para kaybedildiğinde yeniden kazanılabilir.
Sağlıkta ise kaybedilen bazı kapasiteyi geri kazanmak mümkün olsa da, bunu her zaman aynı hızla veya tamamen geri getirmek mümkün olmayabilir.
Bu nedenle sağlık yatırımı için en iyi zamanın yalnızca hastalık ortaya çıktığında olmadığını düşünmek gerekir.
Hastalanmayı Beklemek Neden Yanlış Bir Strateji?
Ekonomide şöyle davranmıyoruz:
“Param tamamen bitsin. Sonra tasarrufa başlarım.”
Ama sağlık konusunda bazen buna benzer davranıyoruz.
“Biraz daha kilo alayım.”
“Biraz daha hareketsiz kalayım.”
“Biraz daha kötü besleneyim.”
“Biraz daha az uyuyayım.”
“Nasıl olsa bir şey olmadı.”
Sonra bir gün sağlık kontrolünde beklenmedik bir sonuçla karşılaşıyoruz.
Bu noktada davranışımız değişiyor.
Diyet yapıyoruz. Longevity ve Sağlıklı Yaşlanmak
Yürümeye başlıyoruz.
Spor salonuna gidiyoruz.
Uyku düzenimizi değiştirmeye çalışıyoruz.
Ama keşke bu davranışların bir kısmına yıllar önce başlasaydık.
Sağlık Yatırımı Nelerden Oluşur?
Sağlık yatırımı yalnızca spor salonuna gitmek değildir.
Daha geniş düşünmek gerekir.
Hareket
Düzenli fiziksel aktivite, yaş ilerledikçe fiziksel kapasitenin korunmasında önemli bir yere sahiptir.
Yürümek bile iyi bir başlangıç olabilir.
Ancak yaşa ve kişinin durumuna uygun hareket planı önemlidir.
Beslenme
Sağlıklı beslenme, uzun vadeli sağlık açısından önemlidir.
Burada amaç kısa süreli bir diyet yapmak değil, sürdürülebilir bir beslenme alışkanlığı oluşturmaktır.
Uyku
Uyku çoğu zaman göz ardı ediliyor.Uyku Düzenimiz ve İleri Yaş
Oysa kaliteli uyku fiziksel ve zihinsel sağlık açısından önemlidir.
Zihinsel Aktivite
Kitap okumak. Kitap Okuma Alışkanlığı
Yeni bir şey öğrenmek.
Müzik dinlemek veya yapmak.
Yabancı dil öğrenmek. Dil Öğrenmek Her Zaman Mümkün
Yeni insanlarla tanışmak.
Bunlar yaş ilerledikçe zihinsel ve sosyal yaşamı canlı tutmaya yardımcı olabilir.
Sosyal İlişkiler
Sağlık yalnızca beden değildir.
İnsan sosyal bir varlıktır.
Arkadaşlıklar. Arkadaşlık
Aile ilişkileri.
Gönüllülük.
Topluluklara katılım.
Üretmek.
Bunların hepsi yaşam kalitesinin önemli parçalarıdır.
Sağlıkta Erken Başlamak Neden Önemli?
Burada “bileşik faiz” benzetmesine geri dönelim.
Sağlık yatırımı finansal yatırım gibi matematiksel bir bileşik faiz sistemi değildir.
Ancak düzenli alışkanlıkların zaman içinde birikimli fayda yaratabileceğini anlatmak için bu benzetme oldukça güçlüdür.
Örneğin bugün her gün yürümeye başlayan bir insanın hedefi yalnızca bugünkü formunu korumak olmayabilir.
Amaç, ilerleyen yaşlarda da hareket edebilecek kapasiteyi mümkün olduğunca korumaktır.
Bugün yapılan küçük bir değişiklik, yarının davranışını etkileyebilir.
Yarınki davranış ise sonraki yılların alışkanlığına dönüşebilir.
Asıl güç burada ortaya çıkar.
50 Yaşından Sonra Çok mu Geç?
Hayır.
Bu da özellikle kirkindansonra.net okuyucuları için önemli.
40 yaşındaysanız geç değil.
50 yaşındaysanız geç değil.
60 yaşındaysanız da geç değil.
70 yaşında bile yeni bir alışkanlık kazanabilirsiniz. 70 Yaş Sonrası Üreten İnsanlar: Yaş Değil, Üretmek İnsanları Genç Tutar
Elbette yaş ilerledikçe hedeflerin ve yöntemlerin kişiye göre değişmesi gerekir.
Ama “Artık çok geç” düşüncesi çoğu zaman en büyük engellerden biridir.
Bugün yapılabilecek küçük bir değişiklik, hiç yapılmamasından daha değerlidir.
Emeklilikte Sağlık Sermayesi Daha da Önemli
Çalışırken zamanınızın önemli bir bölümünü işe ayırıyorsunuz.
Emeklilikte ise zamanınız artıyor.
Bu çok önemli bir fırsat.
Ama aynı zamanda bir risk.
Çünkü emeklilikte yaşamın kalitesi yalnızca gelirle belirlenmiyor.
Sağlık, gelir kadar önemli hale geliyor.
Paranız var ama yürüyemiyorsanız seçenekleriniz azalabilir.
Seyahat etmek istiyorsunuz ama fiziksel kapasiteniz izin vermiyorsa planlarınız değişebilir.
Yeni bir işe başlamak istiyorsunuz ama enerjiniz yeterli değilse bunu yapmak zorlaşabilir.
Bu nedenle emeklilik planlamasının içine mutlaka sağlık planlamasını da koymak gerekiyor.
Asıl Yatırım Gelecekteki Kendimize Yapılır
Bence konunun en önemli noktası burada.
Bugün yaptığımız sağlık yatırımı aslında bugünkü kendimize değil, gelecekteki kendimize yaptığımız yatırımdır.
Bugün yürüyen kişi gelecekte daha hareketli olmak için yatırım yapıyor olabilir.
Bugün kaslarını güçlendiren kişi ileride günlük işlerini daha bağımsız yapabilmek için hazırlanıyor olabilir.
Bugün sosyal ilişkilerini koruyan kişi gelecekte yalnız kalma riskini azaltıyor olabilir.
Bugün zihnini aktif tutan kişi gelecekte de öğrenmeye devam edebilmek için kendisine alan açıyor olabilir.
Bu nedenle sağlık yatırımı yalnızca “hastalanmamak” anlamına gelmez.
Daha uzun süre bağımsız yaşayabilmek anlamına da gelir.
Sonuç: Para Biriktiriyoruz, Peki Sağlık Biriktiriyor muyuz?
Hayatımız boyunca para biriktirmeye çalışıyoruz. Hayatta Hangi Yola Çıktığınızı Biliyor musunuz?
Ev alıyoruz.
BES yapıyoruz. BES Yatırımınız ve Birikimi
Yatırım yapıyoruz.
Emekliliğimizi düşünüyoruz. Yaş Aldıkça Fazla Para Harcıyoruz
Bunların hepsi önemli.
Ama bir soruyu da sormamız gerekiyor:
Bütün bu birikimleri kullanacağımız yıllara sağlıklı ulaşabilecek miyiz?
İşte sağlık yatırımı burada önem kazanıyor.
Para, gelecekte bize seçenekler sunabilir.
Sağlık ise o seçenekleri kullanabilmemizin temelini oluşturabilir.
Bu nedenle genç yaşlarda olduğu kadar 40, 50, 60 ve 70’li yaşlarda da sağlığımıza yatırım yapmaya devam etmeliyiz.
Çünkü gelecekte kullanacağımız beden, bugünkü alışkanlıklarımızın sonucudur.
Paraya yatırım yapmak geleceğimizi güvence altına almaya çalışmaktır.
Sağlığa yatırım yapmak ise o geleceği yaşayabilme kapasitemizi güçlendirmektir.
Ve belki de ikisi birbirinden ayrı değildir.
En iyi finansal plan, sağlığımızı da hesaba katan plandır.
Mehmet Ali Tekinsoy