
Kavramsal Bakış
Örnek olarak Liderlik, yalnızca yöneticilik makamına sahip olmakla değildir.
davranışlarla kazanılan bir özelliktir. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2005.03.002?utm_source=chatgpt.com
İnsanlardan belirli kurallara uymalarını beklemek kolaydır.
Ancak asıl önemli olan, aynı kurallara kendimizin de uymasıdır.İşiniz Siz Olmadan Ne Kadar Devam Edebilir?
1993 yılında Somali’de görev yaparken yaşadığım bir olay,
bana liderliğin ve örnek olmanın anlamını düşündüren unutulmaz bir deneyim kazandırdı.
Örnek Olarak Liderlik: 1993 Yılında Somali’ de Yaşadığım Bir Olay
Yıl 1993.
Somali’ ye giden ilk Türk birliklerinden birinin içindeyim.
Ben de bu ekibin dahiliye uzmanı olarak görev yapıyorum.
O yıllarda Türkiye’ deki birçok hastanede,
hatta üniversite hastanelerinde bile bulunmayan bazı teknolojileri
Amerikan gemilerinde görme fırsatım olmuştu.
Gördüğüm imkânlara ve teknolojik donanıma hayran kalmıştım.
Amerikan gemileriyle sağlık hizmetleri konusunda da iş birliği yapıyorduk.

Bizim gemimizde kan tahlili yapma imkânımız olmadığı için
kan örneklerini Amerikan gemisine götürüyor, tetkiklerimizi orada yaptırıyorduk.
Bir gün gemiyi gezdirdiler.
Gerçekten devasa bir uçak gemisiydi.
Hangarları, teknik donanımları, çalışma alanları ve organizasyonu inanılmazdı.
Ancak benim dikkatimi çeken yalnızca teknolojik imkânlar olmadı.
Liderlik ve Kurum Kültürü
Teknolojiden Daha Fazlası: Bir Kurumun Kültürü
Gemideki yaşamın farklı ihtiyaçları düşünülmüştü.
Örneğin kadınlar için ayrı tuvaletler bulunuyordu.
Personelin günlük yaşamına ilişkin ayrıntılar dikkate alınmıştı.
O yıllarda bunlar bizim alışık olduğumuz uygulamalar değildi.
Fakat beni asıl şaşırtan başka bir konu vardı.
Gemiyi gezerken hiç sigara içen birine rastlamamıştım.
1993 yılından bahsediyoruz.
Türkiye’ de sigara kullanımının oldukça yaygın olduğu yıllardı.
Merak ettim ve sordum:
“Burada hiç sigara içen yok mu?”
Bana şöyle cevap verdiler:
“Sizi bir yere götürelim, orada görürsünüz.”
O anda karşılaşacağım manzaranın yıllar sonra bile
hatırlayacağım bir yaşam dersine dönüşeceğini bilmiyordum.
Bir Uçak Gemisinde Kurallara Uymanın Anlamı
Asansöre bindik.
Epey aşağıya indik.
Kapkaranlık sayılabilecek, loş ışıklı bir yere geldik.
Bir kapı açıldı.
Karşımda gördüğüm manzara gerçekten ilginçti.
Burası geminin sigara içilen bölümüydü.
Oldukça bakımsız, karanlık ve insanın uzun süre kalmak istemeyeceği bir yerdi.
İçeride çoğunluğu alt rütbelerdeki personel olmak üzere insanlar vardı.
Bazıları çömelmiş, bazıları oturmuş, bazıları ayakta sigara içiyordu.
Birkaç kişi dışında üst rütbeli kimseyi hatırlamıyorum.
Bu kez başka bir soru sordum:
“Subaylar nerede sigara içiyor?”
Verdikleri cevap beni daha da şaşırttı:
“Subay da olsa burada içmek zorunda.
Geminin başka bir yerinde sigara içilemez.”
Gemi Komutanı da Aynı Kurala Uymak Zorunda mı?
Bu kez gemi komutanını sordum.
“Peki, gemi komutanı sigara içmek isterse ne yapıyor?”
Onun da sigara içmesi gerekiyorsa aynı yere gelmesi gerektiğini söylediler.
Çünkü gemi komutanı da olsa kurallar onun için geçerliydi.
O gün gördüğüm uygulamada rütbe, kişiye kurallardan muaf olma ayrıcalığı sağlamıyordu.
Bana daha sonra çok önemli bir şey anlattılar:
“Bir komutan, kendisinin uymadığı bir kuralı astlarından isteyemez.
Eğer komutan yasak olan bir şeyi kendisi yapıyorsa,
artık astlarına söz geçirmesi mümkün olmaz.”
Ardından bu düşünceyi daha da anlamlı kılan bir değerlendirme yaptılar:
“Onun yapmayı kendisine yakıştıramadığı bir şeyi,
emrindeki insanlar da yapmaya cesaret edemez.”
Bu sözler üzerinde uzun süre düşündüm.
Anlattıklarına göre gemi komutanı, sigara içmek için o bölüme gitmek istemiyordu.
Belki onun da sigara içme alışkanlığı vardı. Belki bağımlılığı vardı.
Bunu bilmiyorum.
Ancak bana anlatılan yaklaşımda önemli olan,
komutanın da gemide belirlenen kurallara uymasıydı.
O gün bu durum beni çok şaşırtmıştı.
Örnek Olarak Liderlik Neden Davranışlarla Başlar?
Aradan yıllar geçti.
Bugün o konuşmada anlatılmak isteneni çok daha iyi anlıyorum.
İnsan, kendisini ait görmek istediği grubun davranışlarını benimseyebilir.
Kendinizi bir yönetici, lider veya örnek alınan bir insan olarak görüyorsanız,
davranışlarınızın da bu konumla uyumlu olması gerekir.
Çünkü insan yalnızca bulunduğu makamla değil, davranışlarıyla da
hangi değerlere bağlı olduğunu gösterir.
Bir kuralın gücü, onu koyan kişinin de o kurala uymasından gelir.
Liderlik Makamla mı, Davranışla mı Kazanılır?
Bir yönetici çalışanlarından disiplin bekliyor ama kendisi disiplinli davranmıyorsa,
bu beklentisinin ne kadar karşılık bulmasını bekleyebilir?
Bir anne baba, çocuğundan yapmasını istediği şeyi kendisi yapmıyorsa,
verdiği öğüt ne kadar etkili olabilir?

Bir öğretmen, öğrencilerinden beklediği davranışı kendisi göstermiyorsa,
anlattığı değerleri nasıl güçlü biçimde aktarabilir?
İnsanlara ne yapmaları gerektiğini söylemekten daha etkili olan şey,
onlara nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak göstermektir.
Bu nedenle liderlik, yalnızca emir vermek veya karar almak değildir.
Liderlik aynı zamanda sorumluluk üstlenmek, tutarlı davranmak ve
başkalarından beklediğimiz davranışları kendimizin de göstermesidir.
Kurallara Uymak ile Kuralları Temsil Etmek Arasındaki Fark
Bir insan bulunduğu ortamın kurallarına yalnızca zorunlu olduğu için uyabilir.
Ancak başka bir insan, aynı kurallara o ortamın değerlerini benimsediği için uyar.
Bence aradaki fark önemlidir.
Birincisinde davranışı belirleyen şey çoğu zaman dışarıdan gelen beklentidir.
İkincisinde ise kişi, davranışını kendi sorumluluk anlayışıyla ilişkilendirir.
İşte bu noktada örnek olarak liderlik ortaya çıkar.
Çünkü kişi yalnızca kurala uymakla kalmaz,
o kuralın temsil ettiği değeri de davranışlarıyla görünür hâle getirir.
İnsan Kendini Nerede Görüyorsa Davranışları da Oraya Uygun Olmalı
Somali’ de yaşadığım olayın bana düşündürdüğü asıl konu sigara değildi.
Bugün de kimseye sigarayı bırakın ya da sigara içmeyin demek için bu anıyı anlatmıyorum.
Konumuz sigara değil.
Konumuz, insanın kendisini nerede gördüğü ve o konumun gerektirdiği davranışları ne ölçüde yerine getirdiği.
Bir insan kendisini bulunduğu ortamın kurallarına uymak zorunda olan biri olarak mı görüyor?
Yoksa o ortamın kültürünü ve değerlerini temsil eden biri olarak mı?
Bence aradaki fark çok önemli.
Sözlerimiz ile Davranışlarımız Birbirini Destekliyor mu?
Hepimiz zaman zaman başkalarından bazı davranışlar bekleriz.
Dürüstlük isteriz.
Saygı bekleriz.
Sorumluluk duygusuna önem veririz.
Disiplinli çalışılmasını isteriz.
Ancak kendimize aynı soruyu ne kadar sık soruyoruz?
Ben bu davranışları ne ölçüde gösteriyorum?
Örneğin bir iş yerinde zamanında gelmenin önemli olduğunu söyleyen
yönetici, toplantılara sürekli geç kalıyorsa çalışanlarına nasıl bir mesaj verir?
Bir ailede karşılıklı saygının önemini anlatan ebeveyn,
başkalarının düşüncelerini dinlemiyorsa çocuklarına ne öğretir?
Bir kurumda şeffaflıktan söz eden kişi, kendi kararlarında
şeffaf davranmıyorsa güveni nasıl oluşturabilir?
Bu örneklerin ortak noktası, sözler ile davranışlar arasındaki tutarlılıktır.
İnsanlar yalnızca söylediklerimizi dinlemez.
Nasıl davrandığımızı da görür.
Örnek Olarak Liderlik Ailede, İş Hayatında ve Sosyal Yaşamda
Liderlik denildiğinde çoğumuzun aklına yöneticiler,
komutanlar veya büyük kurumların başındaki insanlar gelir.
Oysa örnek olmanın etkisi günlük yaşamın çok daha geniş bir alanında görülebilir.
İş Hayatında Örnek Olmak
Bir yönetici için çalışanlarından beklediği davranışları kendisinin de göstermesi önemlidir.
Disiplin, dürüstlük, zaman yönetimi ve sorumluluk gibi
değerler yalnızca toplantılarda anlatılarak kurum kültürüne dönüşmez.
Günlük davranışlarla desteklenmeleri gerekir.
Çalışanlar, yöneticilerin söyledikleri kadar yaptıklarına da dikkat eder.
Bu nedenle güvenilir bir yönetici olmak,
yalnızca yetki kullanmakla değil, tutarlı davranmakla da ilişkilidir.
Ailede Örnek Olmak
Aile yaşamında da benzer bir durum vardır.
Çocuklar ve gençler, büyüklerinin söylediklerinden olduğu
kadar davranışlarından da etkilenebilir.
Bir anne babanın dürüstlüğü, başkalarına gösterdiği saygı ve sorunlar
karşısındaki tutumu, çocuklar için önemli bir öğrenme ortamı oluşturur.
Elbette hiç kimse her zaman kusursuz davranamaz.
Ancak hata yaptığında bunu kabul etmek ve gerektiğinde
özür dilemek de örnek olmanın bir parçasıdır.
40 Yaşından Sonra Yaşam Deneyimiyle Örnek Olmak
Yaşamın ilerleyen dönemlerinde insanın çevresindeki rolü değişebilir.
Yöneticilik görevinden ayrılabilir.
Emekli olabilir. 50 Yaşında Öğrendiğim 21 Hayat Dersi
Çocukları büyüyebilir.
Ancak bu değişimler, kişinin başkalarına örnek olma imkânını ortadan kaldırmaz.
Aksine yıllar içinde kazanılan deneyimler,
genç kuşaklarla paylaşılabilecek değerli bir birikim oluşturabilir.
Bir emekli, çalışma hayatında öğrendiği sorumluluk anlayışını gençlere aktarabilir.
Bir büyükanne veya büyükbaba, aile içindeki davranışlarıyla çocuklara ve torunlara örnek olabilir.
Bir gönüllü, toplumsal sorumluluk çalışmalarına katılarak çevresinde olumlu bir etki oluşturabilir.
Örnek olmak için mutlaka bir makam sahibi olmak gerekmez.
Bazen yaşam deneyimini davranışlarla göstermek, uzun öğütlerden daha etkili olabilir.
Güvenilir Liderliğin Temelinde Tutarlılık Vardır
Somali’ de yaşadığım o olaydan çıkardığım en önemli derslerden biri tutarlılıktı.
İnsanların güvenini kazanmak kolay değildir.https://ecommons.cornell.edu/entities/publication/bfdfe056-eda3-4751-b932-796ea842520b?utm_source=chatgpt.com
Güven, zaman içinde oluşur.Karar Vermek Kolay mı
Sözlerimiz ile davranışlarımızın birbirini desteklemesi bu süreçte önemli rol oynar.
Elbette bir kişinin her durumda kusursuz olması beklenemez.
Ancak kendi koyduğu kuralları sürekli ihlal eden,
başkalarından beklediği sorumluluğu üstlenmeyen veya
makamını ayrıcalık olarak kullanan bir kişinin güven oluşturması zorlaşabilir.
İyi Bir Liderin Kendisine Sorması Gereken Sorular
Bence yalnızca yöneticiler değil, başkalarına örnek olmak 50+ Yaş ve Kariyer Değişimi
isteyen herkes zaman zaman kendisine şu soruları sormalı:
- Başkalarından beklediğim davranışları ben de gösteriyor muyum?
- Koyduğum kurallara kendim de uyuyor muyum?
- Sahip olduğum yetkiyi ayrıcalık olarak mı, sorumluluk olarak mı görüyorum?
- İnsanlara yalnızca ne yapmaları gerektiğini mi söylüyorum, yoksa davranışlarımla da yol gösteriyor muyum?
- Söylediklerim ile yaptıklarım arasında bir tutarlılık var mı?
Bu soruların yanıtları, kendimizi nasıl gördüğümüz kadar
gerçekte nasıl davrandığımızı da anlamamıza yardımcı olabilir.
Sonuç:
İnsan Kendini Nerede Görüyorsa, Orada Olmanın Gereğini Yapmalı
1993 yılında Somali’de bir Amerikan uçak gemisinde gördüğüm
o sigara içme bölümü, bugün bile hafızamda.
Geminin teknolojisini, büyüklüğünü ve organizasyonunu etkileyici bulmuştum.
Ancak yıllar sonra en çok hatırladığım şey bunlar olmadı.
Bir komutanın da herkesle aynı kurala uyması gerektiği düşüncesi oldu.
O gün duyduğum sözler, bana liderliğin yalnızca bir
makam veya rütbe meselesi olmadığını düşündürdü.
İnsan kendisini nerede görmek istiyorsa, orada olmanın gereğini de yerine getirmelidir.Haddini bilmek Hakkında
Her şeyden önce kendinizi bir lider olarak görüyorsanız liderliğin sorumluluğunu taşımalısınız.
Ama kendinizi örnek alınan bir insan olarak görüyorsanız davranışlarınızla da örnek olmalısınız.
Ayrıca kendinizi bir kurumun veya topluluğun değerlerini temsil eden kişi olarak
görüyorsanız bu değerleri günlük yaşamınızda da göstermelisiniz.
Çünkü insanın kendisini nasıl tanımladığı kadar, nasıl davrandığı da önemlidir.
Ve belki de en önemlisi şudur:
İnsan, olmak istediği kişinin özelliklerini yalnızca sözleriyle değil,
davranışlarıyla da göstermelidir.
Siz Ne Düşünüyorsunuz? Liderlik Makamla mı, Davranışla mı Kazanılır?
Bu anıdan yıllar sonra sizlere de aynı soruyu yöneltmek istiyorum:
Liderlik makamla mı, davranışla mı kazanılır?https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2005.03.002?utm_source=chatgpt.com
Bir insanın başkalarına örnek olabilmesi için mutlaka yönetici olması gerekir mi?
Yoksa bulunduğu konum ne olursa olsun, davranışlarıyla çevresinde güven ve saygı oluşturabilir mi?
Siz kendinizi nerede görüyorsunuz?
Ve daha önemlisi, davranışlarınız sizi gerçekten oraya taşıyor mu?
Görüşlerinizi ve yaşamınızda karşılaştığınız benzer örnekleri yazının altındaki yorumlar bölümünde paylaşabilirsiniz.
Belki sizin yaşadığınız bir olay da başka bir okuyucunun hayatına dokunabilir.


