Mehmet Ali TekinsoySosyal politikalar, devletin toplum refahını artırmak amacıyla uygulanır. Bu politikalar sosyal adaleti destekler ve dezavantajlı grupları korur.
Sağlık, eğitim, sosyal güvenlik, istihdam, konut ve sosyal hizmetler bu alanın temel başlıklarıdır.
Ancak Sosyal politikalar sadece devlet yardımı anlamına gelmez. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – sosyal hizmetler, yaşlı hizmetleri ve sosyal yardımlar.
İnsanın yaşamının farklı dönemlerinde karşılaşabileceği ekonomik ve sosyal risklere karşı Sosyal politikalar ile korunmasını kapsar.
Bu nedenle sosyal politikalar özellikle emekliler, yaşlılar, engelliler, çocuklar, düşük gelirli aileler ve işsizler açısından büyük önem taşır.
Sosyal Politikalar Neden Ortaya Çıktı?
Sosyal politikaların gelişiminde Sanayi Devrimi önemli bir dönüm noktası oldu.
19. yüzyılda sanayileşme hızlandı.
Kentlere göç arttı.
Fabrikalar çoğaldı.
Ancak çalışma koşulları çoğu zaman ağırdı.
Uzun çalışma saatleri, düşük ücretler, iş kazaları ve sosyal güvencenin yetersizliği önemli sorunlar oluşturdu.
Bu sorunlar zaman içinde devletin çalışma hayatına ve sosyal yaşama daha fazla müdahil olmasını beraberinde getirdi.
İlk dönemlerde işçi hakları ve çalışma koşulları ön plandaydı.
Daha sonra sosyal güvenlik, sağlık, eğitim ve işsizlik gibi alanlar da sosyal politikaların kapsamına girdi.
Böylece sosyal politika yalnızca çalışanları değil, toplumun daha geniş kesimlerini ilgilendiren bir alan haline geldi.
Türkiye’ de Sosyal Politikaların Gelişimi
Her şeyden önce Türkiye’ de sosyal politikaların gelişimi Cumhuriyet’ in ilk yıllarına kadar uzanır.
Cumhuriyet’ in kuruluşundan sonra sağlık ve eğitim hizmetlerinin yaygınlaştırılması önemli hedefler arasında yer aldı.
Zaman içerisinde çalışma hayatı ve sosyal güvenlik alanında da yeni düzenlemeler yapıldı.
Özellikle 1960’lı yıllardan itibaren sosyal güvenlik sisteminin gelişmesi önemli bir aşama oldu.
İşçilerin, memurların ve farklı çalışma gruplarının sosyal güvence kapsamına alınması zaman içinde genişledi.
2000’li yıllarda ise sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler daha kapsamlı bir yapıya kavuştu.
Bugün sosyal politikalar yalnızca gelir desteği sağlamakla sınırlı değil.
Yaşlı bakımından engelli hizmetlerine, sosyal yardımlardan aile desteklerine kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Emekliler Açısından Sosyal Politikalar Neden Önemli?
Emeklilik, çalışma hayatının sona ermesinden çok daha fazlasıdır.
Gelirin değiştiği bir dönemdir.
Sosyal çevrenin değiştiği bir dönemdir.
Sağlık ihtiyaçlarının farklılaşabildiği bir dönemdir.Yaşlılık ve Bakım Ekonomisi
Bu nedenle emeklilik döneminde sosyal politikaların önemi daha da artar.Emeklilik Sonrası Hayatın Görünmeyen Riskleri
Emekli maaşı, sağlık hizmetlerine erişim, bakım hizmetleri ve sosyal destekler kişinin yaşam kalitesini doğrudan etkileyebilir.
Özellikle sabit gelirle yaşayan emekliler için ekonomik koşullardaki değişimler önemli bir risk oluşturabilir.
Bu nedenle sosyal politika ile emeklilik politikası birbirinden tamamen ayrı düşünülemez.
Yaşlanma ile Birlikte İhtiyaçlar Değişiyor
Türkiye’ nin nüfus yapısı da değişiyor.http://TÜİK – nüfus, yaşlı nüfus, hane yapısı ve yaşam koşulları istatistikleri.
İnsanlar daha uzun yaşıyor.
Doğum oranları düşüyor.
Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı artıyor.
Bu durum sosyal politikaların da yeniden düşünülmesini gerektiriyor.
Çünkü 65 yaşındaki bir insan ile 85 yaşındaki bir insanın ihtiyaçları aynı olmayabilir.
Bir kişi aktif biçimde çalışmaya devam edebilir.
Bir başkası yalnız yaşayabilir.
Bir diğerinin günlük yaşamında bakım desteğine ihtiyacı olabilir.
Bu nedenle geleceğin sosyal politikalarının “yaşlı” kavramını tek bir grup olarak değerlendirmek yerine farklı yaş ve ihtiyaç gruplarını dikkate alması gerekiyor.
Sosyal Yardım ile Sosyal Hizmet Aynı Şey Değildir
Bu ayrım önemli.
Sosyal yardım çoğu zaman ekonomik destek şeklinde karşımıza çıkar.
Sosyal hizmet ise kişinin yaşamını sürdürebilmesine yardımcı olan daha geniş bir hizmet alanıdır.
Örneğin yaşlı bir kişiye maddi destek verilmesi sosyal yardım kapsamında değerlendirilebilir.http://Dünya Sağlık Örgütü (WHO) – sağlıklı yaşlanma ve yaşlı dostu toplumlar.
Evde bakım desteği, gündüz bakım hizmeti veya sosyal destek hizmetleri ise farklı sosyal hizmet modelleridir.
Bu nedenle geleceğin sosyal politikalarında yalnızca “ne kadar yardım veriliyor?” sorusuna değil, “insanın yaşam kalitesi nasıl artırılıyor?” sorusuna da bakmak gerekiyor.
Yaşlı Bakım Hizmetleri Neden Daha Önemli Hale Geliyor
Yaşam süresinin uzaması önemli bir kazanımdır.
Ancak uzun yaşamak tek başına yeterli değildir.
Amaç, daha uzun ve mümkün olduğunca bağımsız bir yaşam sürdürebilmektir.
Bu nedenle yaşlı bakım hizmetleri giderek daha önemli hale geliyor.Yaşlı Bakım Hizmeti
Gelecekte evde bakım, gündüz bakım merkezleri, sosyal yaşam merkezleri ve Esenlik Merkezi gibi modellerin daha fazla tartışılması beklenebilir. Esenlik Merkezi
Çünkü yaşlı insanların ihtiyacı sadece sağlık hizmeti değildir.
Sosyalleşmek de isterler.
Hareket etmek isterler.
Yeni şeyler öğrenmek isterler.
Kendilerini toplumun bir parçası olarak hissetmek isterler.
Sosyal Politikaların Yeni Hedefi: Yaşam Kalitesi
Geleneksel sosyal politika anlayışı çoğu zaman ekonomik yoksulluğun azaltılması üzerine kuruluydu.
Bugün ise konu daha geniş bir çerçevede değerlendiriliyor.
Sosyal dışlanma, yalnızlık, dijital eşitsizlik, bakım ihtiyacı ve sağlıklı yaşlanma da sosyal politikanın önemli başlıkları haline geliyor.
Özellikle ileri yaşlarda yalnızlık önemli bir sosyal risk olabilir.
İnsan uzun yaşayabilir.http://OECD – sosyal politika, yaşlanma ve emeklilik sistemleri.
Ancak sosyal çevresinden kopabilir.
Bu nedenle geleceğin sosyal politikaları yalnızca insanın hayatta kalmasına değil, hayata katılmasına da yardımcı olmalıdır.
Sosyal Politikalar ve Konut
Konut da sosyal politikanın önemli başlıklarından biridir.
Yaşlı bir insan için konutun yalnızca büyüklüğü önemli değildir.
Asansör var mı?
Toplu taşımaya yakın mı?
Sağlık hizmetlerine ulaşım kolay mı?
Market ve sosyal alanlara erişim mümkün mü?
Ev güvenli mi?
Banyo ve mutfak yaşlı bireyin ihtiyaçlarına uygun mu?
Bu sorular gelecekte daha fazla önem kazanacak.
Bu nedenle yaşlanan toplumlarda yaşlı dostu konutlar ve yaşlı dostu şehirler sosyal politikanın önemli parçalarından biri olabilir.
Sosyal Politikaların Geleceği Nasıl Olmalı?
Bence geleceğin sosyal politikasında beş konu daha fazla öne çıkacak:
1. Aktif yaşlanma
Yaşlı bireyleri yalnızca yardım alan kişiler olarak görmek yerine üretmeye ve topluma katkıda bulunmaya devam eden bireyler olarak değerlendirmek.
2. Evde yaşamı desteklemek
Mümkün olduğu sürece insanların kendi evlerinde ve alıştıkları çevrede bağımsız yaşamalarını desteklemek.
3. Sosyal bağlantıları güçlendirmek
Yalnızlığı azaltacak sosyal merkezler, gönüllülük programları ve kuşaklar arası etkinlikler oluşturmak.
4. Dijital eşitsizliği azaltmak
Bankacılık, sağlık, kamu hizmetleri ve iletişim giderek dijitalleşiyor.
Yaşlı insanların bu dönüşümün dışında kalmaması gerekiyor.
5. Sağlıklı yaşlanmayı desteklemek
Amaç yalnızca daha uzun yaşamak değil, daha uzun süre bağımsız ve aktif kalabilmek olmalı.
Sonuç: Sosyal Politika İnsan Hayatına Dokunmalı
Sosyal politikalar yalnızca devlet bütçesinden yapılan yardımlardan ibaret değildir.
Aslında doğrudan insan hayatına dokunan geniş bir sistemdir.
Bir çocuğun eğitiminden emeklinin sağlık hizmetine erişimine kadar hayatın birçok alanını etkiler.
Türkiye’ nin yaşlanan nüfus yapısı düşünüldüğünde sosyal politikaların önemi daha da artacaktır.
Bundan sonra sorulması gereken soru yalnızca:
“Yaşlılara ne kadar yardım yapacağız?”
olmamalı.
Daha önemli soru şu:
“İnsanların daha uzun, daha bağımsız, daha sağlıklı ve daha anlamlı bir hayat yaşayabilmesi için nasıl bir sosyal yapı kuracağız?”
Bence önümüzdeki yılların asıl tartışması burada başlayacak.
Çünkü uzun yaşam çağında sosyal politikanın hedefi yalnızca yaşatmak değil, yaşama katılmayı mümkün kılmak olmalıdır.
Sonuç: Sosyal Politika İnsan Hayatına Dokunmalı
Sosyal politikalar yalnızca devlet bütçesinden yapılan yardımlardan ibaret değildir.
Aslında doğrudan insan hayatına dokunan geniş bir sistemdir.
Bir çocuğun eğitiminden emeklinin sağlık hizmetine erişimine kadar hayatın birçok alanını etkiler.
Türkiye’nin yaşlanan nüfus yapısı düşünüldüğünde sosyal politikaların önemi daha da artacaktır.
Bundan sonra sorulması gereken soru yalnızca:
“Yaşlılara ne kadar yardım yapacağız?”
olmamalı.
Daha önemli soru şu:
“İnsanların daha uzun, daha bağımsız, daha sağlıklı ve daha anlamlı bir hayat yaşayabilmesi için nasıl bir sosyal yapı kuracağız?”
Bence önümüzdeki yılların asıl tartışması burada başlayacak.
Çünkü uzun yaşam çağında sosyal politikanın hedefi yalnızca yaşatmak değil, yaşama katılmayı mümkün kılmak olmalıdır.
Doç. Dr. Nuri Haksever