Her şeyden önce 40 Paralık Adamlar sözü toplumumuzda çok kullanılan bir sözdür.
“Kaç paralık adam ki“?
Sanki adamlığın ölçü birimi paraymış gibi parası olana beyefendi denilmekte.
Ancak parası olmayan adam bile değildir.
Yaş almışlar daha iyi bilir.
Eskiden öğrenciler de parayla değerlendirilirdi.
Her şeyden önce “40 paralık adamlar” denilirdi. https://eksisozluk.com/kirk-paralik-adamlar
Eylem yapan, hakkını arayan öğrencinin genel adıydı bu.
Peki, neden 10, 20, 30 değil de, 40 paralık adamdı öğrenciler?
Tarih; Teşrinisani 1924’tü.
Yani 1924 yılının Kasım ayı.
Bundan tam 96 yıl önce.
Ancak İstanbul’da tramvay şehir ulaşımı Konstantinopol isimli bir Belçika şirketine aitti.
Sonuç olarak Cumhuriyet kurulduktan sonra yabancı şirketlerle masaya oturulmuştur.
Ayrıca sözleşmeye bazı şartlar konmuştur.
Bu şartlardan birine göre öğrenciler kimliklerini göstermek şartıyla yarı fiyatına tramvaya bineceklerdir.
40 Paralık Adamlar Aslında kimdi?
Belçika şirketi Türkiye Cumhuriyeti devletinin tüm şartlarını kabul etti.
Tramvayda tam bilet 80 para, öğrenci 40 paraydı.
Ancak Osmanlı döneminde her istediği yapılan Belçika şirketi sorun çıkarıyordu.
Öğrencilerden de tam bilet parası, yani 80 para istiyordu.
15 Kasım 1924’te Tıp Fakültesi öğrencileri örgütlendiler.
İstanbul’un tüm duraklarında tramvaya binecekler ve 40 para ödeyeceklerdi.
Harbiye durağından binen bir grup öğrenci 40 para verince biletçi kabul etmedi ve tramvayda olaylar çıktı.
Kavganın büyümesi üzerine vatman tramvayı durdurdu.
Olay yerine yetişen şirket işçileri ile öğrenciler arasında arbede yaşanmıştır.
Yoldan geçen bazı vatandaşlar da hakkını arayan öğrencilere tepki gösteriyordu. “Ne olacak, bunlar 40 paralık adamlar“.
Ama bir anda iki el silah sesi duyulur,
iki öğrenci vurularak yaralanmıştır.
Silahı ateşleyen polis Harbiye karakoluna sığınarak linçten zor kurtulmuştur.
Ertesi gün İstanbul’daki tüm üniversite öğrencileri ayaklanmıştır.
Belçika şirketinin Beyoğlu’ndaki Metrohan’ da bulunan merkezini basıp her şeyi talan ettiler.
Şirket yetkilileri canlarını zor kurtarıp Sirkeci’de bulunan Sansaryan Han’daki İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne sığındılar.
Polisin ve şirket yetkililerinin tüm girişimlerine ve sözlerine rağmen olaylar 3-4 gün yatışmadı.
Sonunda 21 Kasım 1924’te, yani 96 yıl önce Konstantinopol şirketi pes etti.
Artık öğrenciler her yerde tramvaya 40 paraya binecektir.
Bu, Cumhuriyetin ilk toplu öğrenci eylemiydi, başarıyla sonuçlanmıştır.
İki öğrenciyi yaralayan polis memuru Hüseyin Efendi,
“Silahım kendiliğinden ateş aldı” deyince, hapisten kurtulmuştur.
Ama meslekten el çektirildi.
Bugün öğrenciler toplu ulaşım araçlarına yarım biletle biniyorsa, bu 1924 yılındaki o “40 Paralık adamlar” sayesindedir.
Bu konuda Atasözleri ile yaşamak ve Orhun Yazıtları Nedir? konudaki yazımız da ilginizi çekecektir.
